Η πόλη διασώζει, έτσι, ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα δείγματα της παλαιότερης αστικής αρχιτεκτονικής της πόλης και ένα κομμάτι της ιστορικής μνήμης της και μάλιστα με απόφαση που λήφθηκε στο ανώτατο θεσμικό επίπεδο.
Με την απόφαση αυτή, το ΚΕΣΑ βάζει οριστικό τέλος στις διαδικασίες κατεδάφισης που είχαν δρομολογηθεί στο παρελθόν και είχαν ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων στην τοπική κοινωνία, ενώ οι επίσημες ανακοινώσεις θα γίνουν την επόμενη εβδομάδα όταν και θα καθαρογραφεί η απόφαση.
Η θετική γνωμοδότηση του ΚΕΣΑ αποτελεί το τελευταίο και πλέον καθοριστικό βήμα της διαδικασίας. Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης:
-Απόλυτη προστασία του κελύφους: Το αρχικό διώροφο κτίσμα προστατεύεται πλήρως, ενώ τυχόν μεταγενέστερες αυθαίρετες ή ακαλαίσθητες προσθήκες που αλλοιώνουν την εικόνα του θα πρέπει να απομακρυνθούν.
-Οδός προς το ΦΕΚ: Η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για την τελική υπογραφή της Υπουργικής Απόφασης από την ηγεσία του ΥΠΕΝ και την επίσημη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ
Η διάσωση της Οικίας Αλεξάνδρου αποτελεί μια μεγάλη νίκη για την πόλη, ωστόσο η εμπειρία δείχνει ότι ο χαρακτηρισμός ενός κτιρίου ως διατηρητέου είναι μόνο η αρχή. Καθώς το ακίνητο ανήκει σε ιδιώτες, η υποχρέωση συντήρησής του βαραίνει κανονικά τους ίδιους. Επειδή όμως το κόστος μιας τέτοιας αναπαλαίωσης είναι δυσβάσταχτο και η πολιτεία στερεί από τους ιδιοκτήτες το δικαίωμα της ελεύθερης αξιοποίησης, η πίεση μετατοπίζεται πλέον στην εξεύρεση χρηματοδοτικών εργαλείων.
Η επόμενη ημέρα για το τοπόσημο της Παύλου Μελά απαιτεί συγκεκριμένες λύσεις, ώστε το κτίριο να μην αφεθεί στη φθορά του χρόνου. Είτε θα πρέπει να δοθούν ισχυρά οικονομικά κίνητρα και επιδοτήσεις στους ιδιοκτήτες, είτε να ενεργοποιηθούν άμεσα εργαλεία όπως η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης και του νέου Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου της Λάρισας. Σε διαφορετική περίπτωση, ο Δήμος Λαρισαίων θα κληθεί να εξετάσει ακόμη και την προοπτική απευθείας αγοράς ή απαλλοτρίωσης του ακινήτου μέσω ευρωπαϊκών κονδυλίων, προκειμένου να το εντάξει λειτουργικά στην πολιτιστική ζωή της πόλης, όπως έχει πράξει επιτυχώς και με άλλα ιστορικά κτίρια στο παρελθόν.
Η ΟΙΚΙΑ
Η Οικία Αλεξάνδρου αποτελεί ένα από τα ελάχιστα κτίρια που έχουν απομείνει και λειτουργούν ως μάρτυρες της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής εξέλιξης της πόλης. Πρόκειται για γωνιακό διώροφο κτίριο με ημιυπόγειο, το οποίο οικοδομήθηκε πριν από το 1920 -πιθανότατα γύρω στο 1911- και αποτέλεσε την κατοικία της οικογένειας Αλεξάνδρου. Το ακίνητο αγοράστηκε το 1922 από τον Ιωάννη Αλεξάνδρου και στη συνέχεια κληροδοτήθηκε στον γιο του Δημήτρη («Δημητράκη») Αλεξάνδρου, ο οποίος έζησε εκεί μέχρι τον θάνατό του το 2023.
Το κτίριο υπέστη σημαντικές ζημιές το 1941 από τον σεισμό και τους βομβαρδισμούς, γεγονός που οδήγησε σε εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης μεταπολεμικά. Ο πρώτος όροφος ανακατασκευάστηκε το 1946, ενώ στη συνέχεια έγιναν επιπλέον παρεμβάσεις, όπως η επίχωση του υπογείου μετά τη διάνοιξη της οδού Παύλου Μελά και η ανακατασκευή της στέγης.
Από αρχιτεκτονική άποψη, το κτίριο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποτελεί μίξη διαφορετικών αρχιτεκτονικών ρευμάτων. Η αρχική του μορφή ήταν τυπικά νεοκλασική, όμως η μεταπολεμική ανακατασκευή του ορόφου υιοθέτησε στοιχεία πρώιμου μοντερνισμού. Παρά τις αλλαγές, αρκετά από τα νεοκλασικά χαρακτηριστικά παραμένουν εμφανή, όπως η τριμερής διάταξη της όψης σε βάση, κορμό και στέψη, οι αναλογίες των ανοιγμάτων και η συμμετρική διάταξη των παραθύρων.
Θανάσης Αραμπατζής
